każdego pracodawcę.
Chodzi o coś znacznie prostszego:
podpisuj to, co rozumiesz.
Najpierw sprawdź, kto właściwie Cię zatrudnia
Logo na kurtce nie zawsze odpowiada nazwie na umowie.
Możesz pracować codziennie:
na budowie dużej firmy,
w magazynie znanej sieci,
w hotelu,
w stoczni,
ale formalnym pracodawcą może być agencja zatrudnienia.
Sprawdź więc pierwsze pola:
nazwa pracodawcy,
numer organizacyjny,
Twoje dane,
miejsce pracy.
Jeżeli zatrudnia Cię bemanningsforetak i jesteś wynajmowany do innej firmy, umowa powinna zawierać nazwę przedsiębiorstwa, do którego jesteś wynajmowany, gdy jest ona znana. Informację trzeba również aktualizować przy zmianie klienta.
To ważne, bo kiedy później pytasz:
„Kto odpowiada za moje wynagrodzenie?”
odpowiedź powinna być jasna już z umowy.
Stała czy tymczasowa? Jedno słowo robi dużą różnicę
Szukaj:
fast
albo:
midlertidig
Główna zasada norweskiego prawa pracy jest taka, że pracownik powinien być zatrudniony na stałe. Stałe zatrudnienie jest bezterminowe i powinno zapewniać realny, przewidywalny wymiar pracy.
Tymczasowe zatrudnienie jest możliwe, ale nie dlatego, że pracodawca po prostu woli mieć wszystkich „na próbę”.
Może dotyczyć na przykład:
zastępstwa za nieobecnego pracownika,
praktyki,
pracy, która rzeczywiście ma tymczasowy charakter, np. jasno ograniczonego sezonowego wzrostu zapotrzebowania.
Jeżeli podpisujesz umowę tymczasową, powinna ona informować:
jak długo zatrudnienie ma trwać
oraz
na jakiej podstawie jest tymczasowe.
Sprawdź aktualne zasady:
Arbeidstilsynet — midlertidig ansettelse
„Na razie damy Ci kontrakt na trzy miesiące, potem zobaczymy”
Może to być całkowicie prawidłowe.
Na przykład zastępujesz osobę na konkretny okres albo firma ma rzeczywiście krótkotrwałe zapotrzebowanie.
Ale warto zapytać:
„Jaka jest podstawa mojego midlertidig ansettelse?”
To normalne pytanie.
Od 2022 roku nie działa już dawna ogólna możliwość zatrudnienia kogokolwiek tymczasowo przez rok tylko na tej podstawie. Przy zwykłym zatrudnieniu tymczasowym musi istnieć odpowiednia podstawa.
Jeśli pracujesz w dopuszczalnym zatrudnieniu tymczasowym przez długi okres, mogą także pojawić się prawa do stałego zatrudnienia. Dla wielu takich przypadków obecna granica wynosi ponad trzy lata ciągłego zatrudnienia, choć w przypadku części umów zawartych przed 2024 r. mogą nadal działać przepisy przejściowe.
Na początku pracy nie musisz znać całej ustawy.
Musisz tylko wiedzieć:
dlaczego moja umowa ma datę końcową?
„100%? 80%? A może po prostu etter behov?”
To jedna z najważniejszych części całej umowy.
Nie pytaj tylko:
ile wynosi stawka godzinowa?
Zapytaj:
ile pracy właściwie dostaję?
Arbeidsavtale powinna określać wymiar pracy, na przykład przez procent stanowiska albo inny rzeczywisty zakres. Norweskie zasady zatrudnienia stałego wymagają przewidywalności w postaci realnego wymiaru pracy.
Przykład:
100% stanowiska
jest czymś innym niż:
20% + dodatkowe zmiany
i czymś zupełnie innym niż:
tilkallingshjelp / ekstravakt
bez stałego grafiku.
Nie zakładaj, że:
„Pracy będzie dużo”
oznacza:
„masz zagwarantowany pełny etat”.
A co oznacza tilkallingshjelp?
W takim modelu konkretne dni pracy nie są ustalone z góry.
Arbeidstilsynet opisuje go jako rodzaj ramowej umowy, w której pracodawca oferuje poszczególne zmiany, a pracownik może je przyjąć albo odrzucić. Umowa powinna jasno wyjaśniać, jak strony umawiają się na konkretne godziny pracy.
Czyli:
„zadzwoń, kiedy będzie robota”
nie daje takiej samej stabilności jak:
„80% stanowiska”.
To nie oznacza automatycznie, że taki sposób pracy jest zły.
Dla studenta albo osoby potrzebującej dodatkowych zmian może być bardzo wygodny.
Problem zaczyna się wtedy, gdy Ty myślisz, że dostałeś pełną pracę, a dokument mówi coś zupełnie innego.
Masz już uzgodnioną zmianę? To ma znaczenie
Jeżeli jako tilkallingsvikar przyjąłeś konkretną zmianę, zawarliście umowę o jej wykonaniu.
Arbeidstilsynet wskazuje, że pracownik ma co do zasady prawo do wynagrodzenia za uzgodnioną zmianę także wtedy, gdy pracodawca ją później odwoła, choć znaczenie mogą mieć warunki umowy dotyczące anulowania.
Dlatego zachowuj:
SMS,
grafik,
wiadomość w aplikacji,
potwierdzenie zmiany.
Godziny pracy: nie wystarczy „według grafiku”
Jeżeli pracujesz codziennie:
07:00–15:00,
sprawa jest prosta.
Umowa może to jasno określić.
Jeżeli pracujesz:
rano,
wieczorem,
nocą,
w różnych dniach,
w turnusie,
sytuacja jest bardziej skomplikowana.
Przy zmiennym lub nieregularnym czasie pracy umowa powinna zawierać informacje pozwalające ustalić, kiedy masz pracować. Może np. odsyłać do planu pracy albo określać średnią liczbę godzin w konkretnym okresie. Od 1 lipca 2024 r. umowa powinna również informować o zasadach zmiany zmian i o płatności za pracę wykraczającą poza ustalony czas lub grafik.
Sprawdź zasady:
Arbeidstilsynet — arbeidsplan, vaktliste i turnus
Grafik z dnia na dzień?
Jeżeli pracujesz według arbeidsplan, główną zasadą jest, że plan powinien być gotowy co najmniej 14 dni wcześniej.
Także zmiany w takim planie powinny zasadniczo być przekazywane z minimum 14-dniowym wyprzedzeniem.
Istnieją wyjątki, np. inne zasady w tariffavtale, nagłe zdarzenia wymagające ochrony życia lub mienia czy szczególna, ograniczona w czasie potrzeba nadgodzin. Pracownik może również dobrowolnie zgodzić się na zmianę z krótszym terminem.
To ważne, jeśli podczas rozmowy słyszysz:
„Grafik zmieniamy praktycznie codziennie, musisz być cały czas dostępny.”
Zapytaj przed podpisaniem, jak dokładnie wygląda system zmian.
Wynagrodzenie: znajdź więcej niż jedną liczbę
Na rozmowie usłyszałeś:
270 NOK/h.
W umowie sprawdź:
stawkę,
termin wypłaty,
sposób wypłaty,
dodatki,
ewentualne wynagrodzenie za nadgodziny,
dodatek nocny lub inne dodatki, jeśli obowiązują,
inne świadczenia i rekompensaty.
Arbeidstilsynet wskazuje, że poszczególne dodatki i świadczenia powinny być wykazane osobno.
To chroni przed sytuacją:
„Myślałem, że 270 NOK to podstawa, a firma twierdzi, że ta kwota zawiera już wszystkie dodatki.”
Jeżeli coś ma być częścią stawki, dobrze wiedzieć co dokładnie.
Po pierwszej wypłacie wróć do naszego poradnika:
Lønnsslipp w Norwegii — jak sprawdzić swoją wypłatę
Prøvetid: okres próbny nie pojawia się „automatycznie”
Pracodawca mówi:
„Pierwsze pół roku to oczywiście próbny.”
Sprawdź umowę.
Prøvetid musi być uzgodniony pisemnie.
Zwykle nie może być dłuższy niż 6 miesięcy. Przy zatrudnieniu tymczasowym nie może przekraczać połowy okresu całego zatrudnienia.
Przykład:
umowa na 6 miesięcy.
Okres próbny nie powinien wynosić 6 miesięcy.
Maksymalnie połowę, czyli 3 miesiące.
„Na próbę możemy Cię zwolnić z dnia na dzień”
Nie jest to normalna zasada.
Przy prawidłowo uzgodnionym okresie próbnym standardowy wzajemny termin wypowiedzenia wynosi 14 dni, o ile strony pisemnie albo w tariffavtale nie uzgodniły inaczej.
Co ważne, podczas próbnego okresu ten termin zaczyna biec od dnia otrzymania wypowiedzenia, a nie od pierwszego dnia następnego miesiąca.
Okres próbny nie oznacza też:
„pracodawca może zwolnić Cię bez powodu”.
Szczególne zasady wypowiedzenia podczas próby odnoszą się m.in. do dostosowania do pracy, fachowych umiejętności i rzetelności pracownika.
Sprawdź oppsigelsestid zanim będziesz chciał odejść
Dopóki praca jest nowa i wszystko wygląda dobrze, wypowiedzenie wydaje się mało ważne.
Później dostajesz lepszą ofertę.
Firma chce Cię od przyszłego poniedziałku.
I wtedy odkrywasz:
trzy miesiące wypowiedzenia.
Umowa powinna podawać terminy wypowiedzenia zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy oraz opisywać procedurę zakończenia zatrudnienia.
Jeżeli nie ustalono prawidłowo innych warunków, ustawowe minimum przy zatrudnieniu krótszym niż pięć lat wynosi co do zasady miesiąc. Wraz ze stażem, a w niektórych przypadkach również wiekiem pracownika, terminy mogą być dłuższe. Zwykły okres wypowiedzenia liczy się zazwyczaj od pierwszego dnia miesiąca następującego po doręczeniu wypowiedzenia.
Sprawdź aktualne terminy:
Arbeidstilsynet — oppsigelse
Ferie i feriepenger też powinny być w umowie
Umowa musi zawierać informacje dotyczące:
urlopu,
feriepenger,
zasad ustalania terminu urlopu.
Niektóre informacje mogą być podane poprzez odwołanie do odpowiednich przepisów lub tariffavtale.
Nie musisz mieć w kontrakcie rozpisanego całego kalendarza wakacji.
Ale powinieneś wiedzieć, jakie zasady Cię obejmują.
Czy firma ma tariffavtale?
Zapytaj.
Nie zakładaj ani:
„każda firma w Norwegii ma układ zbiorowy”,
ani:
„tariffavtale mnie nie dotyczy”.
Jeżeli firma jest objęta odpowiednią umową zbiorową, może ona wpływać między innymi na:
wynagrodzenie,
dodatki,
czas pracy,
nadgodziny,
urlop,
wypowiedzenie.
Arbeidsavtale powinna zawierać informacje o ewentualnych tariffavtaler regulujących stosunek pracy.
„Przecież powiedzieli mi to na rozmowie”
I być może wszyscy są w pełni uczciwi.
Ale po pół roku zaczyna się rozmowa:
Ty:
„Umawialiśmy się na minimum 35 godzin tygodniowo.”
Pracodawca:
„Nie, mówiliśmy, że godzin będzie zależnie od potrzeb.”
I nagle masz dwie wersje tej samej rozmowy.
Jeżeli jakiś warunek jest dla Ciebie ważny:
wymiar pracy,
stawka,
samochód służbowy,
miejsce pracy,
system rotacyjny,
zakwaterowanie,
dodatek,
poproś, żeby znalazł się w umowie albo odpowiednim załączniku.
Nie dlatego, że nikomu nie ufasz.
Dlatego, że dobra umowa chroni obie strony przed inną pamięcią tej samej rozmowy.
Warunki się zmieniają? Umowa też powinna zostać poprawiona
Załóżmy:
zaczynałeś na 50%.
Po pół roku przechodzisz na 100%.
Albo zmienia się:
stanowisko,
zakres obowiązków,
miejsce pracy.
Przy takich zmianach informacje w arbeidsavtale powinny zostać zaktualizowane najpóźniej w dniu, w którym zmiana zaczyna obowiązywać.
Nie zostawiaj przez trzy lata umowy:
„50% magazynier”
jeżeli od dawna pracujesz jako:
100% brygadzista.
Masz starą umowę sprzed lipca 2024?
Od 1 lipca 2024 r. rozszerzono zakres informacji, które powinny znaleźć się w nowych arbeidsavtaler.
Jeżeli Twoja stara umowa została podpisana wcześniej i nic w zatrudnieniu się nie zmienia, pracodawca nie musi sam z siebie przepisywać jej tylko z tego powodu.
Ale jeśli poprosisz o uzupełnienie jej zgodnie z nowymi wymaganiami, pracodawca ma na to dwa miesiące.
Dla osoby właśnie podpisującej nową umowę ważniejsze jest jednak:
nowa umowa powinna już spełniać aktualne wymagania.
Nie rozumiesz dokumentu? Nie musisz udawać
Umowa ma kilka stron po norwesku.
Czytasz pierwszą.
Potem drugą.
Przy trzeciej zaczynasz tylko kiwać głową.
Nie podpisuj dlatego, że głupio powiedzieć:
„Nie rozumiem tego punktu.”
Masz prawo poprosić o wyjaśnienie.
Arbeidsmiljøloven przewiduje również, że przy przygotowaniu lub zmianie umowy możesz korzystać z pomocy tillitsvalgt lub innego przedstawiciela.
Arbeidstilsynet udostępnia też własny wzór arbeidsavtale spełniający minimalne wymagania.
Zobacz oficjalny wzór:
Arbeidstilsynet — wzory umów o pracę
Możesz otworzyć go obok otrzymanej umowy i porównać najważniejsze pola.
Czerwone lampki przed podpisaniem
Nie oznaczają automatycznie, że pracodawca Cię oszukuje.
Ale warto zatrzymać się, jeśli słyszysz:
„Umowę zrobimy później.”
„To jest fast jobb, ale nie wpisujemy żadnych godzin.”
„Kontrakt jest tymczasowy, bo u nas każdy tak zaczyna.”
„Masz sześć miesięcy próby przy trzymiesięcznej umowie.”
„Stawka obejmuje wszystko, nie musimy rozpisywać dodatków.”
„Grafik dostajesz wieczorem na następny dzień.”
„Nie ma sensu tego wpisywać, przecież się umówiliśmy.”
Najlepsza reakcja nie brzmi:
„To oszustwo!”
Tylko:
„Chcę to zrozumieć przed podpisaniem. Wyjaśnijmy ten punkt.”
10 minut przed podpisaniem
Przejdź przez umowę jeszcze raz.
1. Kto jest moim pracodawcą?
2. Czy jestem fast czy midlertidig?
3. Jeśli midlertidig — dlaczego i do kiedy?
4. Ile pracy jest mi rzeczywiście zagwarantowane?
5. Jak wygląda mój czas pracy i grafik?
6. Ile wynosi podstawa i jakie mam dodatki?
7. Czy mam prøvetid i jak długo trwa?
8. Jaki mam oppsigelsestid?
9. Jak wyglądają ferie i feriepenger?
10. Czy wszystko, co było dla mnie ważne podczas rozmowy, rzeczywiście znajduje się w dokumentach?
Jeśli na jedno z tych pytań odpowiadasz:
„Nie wiem”
nie jest to powód do rezygnacji z pracy.
To powód do zadania jednego pytania więcej przed podpisaniem.
Dostałeś umowę? Teraz sprawdź swoje prawa w pierwszych dniach
Sama umowa to początek.
Kiedy zaczynasz pracę, pojawiają się kolejne rzeczy:
godziny,
przerwy,
nadgodziny,
szkolenie,
HMS,
wynagrodzenie.
Dlatego po podpisaniu przejdź do:
Pierwszy dzień w pracy w Norwegii — prawa pracownika
A kiedy przyjdzie pierwsza pensja:
Lønnsslipp w Norwegii — jak sprawdzić wypłatę
W ten sposób nie uczysz się norweskiego rynku pracy dopiero wtedy, kiedy coś pójdzie źle.
OFICJALNE ŹRÓDŁA
Arbeidstilsynet — arbeidsavtale
Aktualne wymagania dotyczące pisemnej umowy i jej zawartości.
Arbeidstilsynet — arbeidsavtale
Arbeidstilsynet — zatrudnienie
Zatrudnienie stałe, pełny etat i podstawowe reguły dotyczące stosunku pracy.
Arbeidstilsynet — midlertidig ansettelse
Podstawy i limity zatrudnienia tymczasowego.
Arbeidstilsynet — prøvetid i oppsigelse
Zasady okresu próbnego i terminy wypowiedzenia.
Arbeidstilsynet — arbeidsplan
Grafiki, turnusy i zasady zmian planu pracy.
